حاكمه و شخص حاكم را اهدافى ديگر در پيش نظر بوده و فى الحقيقه جز از حفظ سيادت و تأمين منافع شخصى و قبيله‌اى ، پرواى هيچ چيز و هيچ كس در ميان نبوده است . و امّا مؤلف اين كتاب خواجه رشيد الدين فضل اللّه بن عماد الدوله ابو الخير بن موفق الدوله عالى همدانى ( ولادت در بين سالهاى 638 تا 645 در همدان / مرگ در 17 جمادى الاولى 718 در خشكذر ابهر ) از شخصيتهاى پرتوان و برجسته‌اى است كه تاريخ ايران پس از اسلام به خود ديده است . خواجه را به شهادت آثارى كه از او بر جاى مانده نه تنها دستور دانايى مىتوان شمرد كه به پيروى از اسلاف نامدارى چون خواجه نظام الملك طوسى و خواجه شمس الدين صاحب ديوان ، خدمتگزارى صديق براى مردم و مملكت بوده ، كه گذشته از آن در عصر خود به كليهء دانشهاى فنى موجود در حرفت پزشكى ايران و هند و يونان دست يافته و با شايستگى و كفايت تمام از منزلت شغل آباء و اجدادى خويش محافظت مىكرده است . اضافه بر اينها هم او را بايد مورّخى نكته‌سنج و دقيق و خبير ، سياستمدارى آگاه و هوشيار و بصير ، آبادكننده‌اى دلسوز و متوجه و عالمى آينده‌نگر و متفحّص به شمار آورد كه در هر يك از زمينه‌هاى مذكور و نيز بسيارى از عرصه‌هاى ديگر حيات قومى و ملى ايرانيان مسلمان آن عصر تأثير نهاده است . آن‌طور كه از شرح حال رشيد مستفاد مىشود جدّ بزرگ وى موفق الدوله عالى همدانى با خواجه نصير الدين طوسى دانشمند والاتبار ايرانى عصر هلاكو ، در قلاع اسماعيليان قهستان همراه بود و پس از گشادن دژهاى آن جماعت به دربار مغل پيوست . فرزند وى عماد الدّوله ابو الخير نيز در روزگار خود از بزرگان دربارى به شمار مىآمد و در دستگاه ايلخانى از عزّت و احترام كافى برخوردارى داشت . خواجه از دانشمندان چين و تبت و اويغور و فرنگ و عرب كه در ايران بسر مىبردند و هم از سفير چين ، چينگ سانگ نام كه در دربار ايلخان بود ، اطلاعات جامعى به دست آورد ، به اضافه كه خود نيز سفرى به هند كرد و بالطبع رهاوردهاى ذىقيمتى كسب نمود . آنچه كه رشيد در باب هند ذكر كرده ، پس از دستاوردهاى ابو ريحان بيرونى و تحقيق عظيم ماللهند آن بزرگ بىمثل است . او بىمبالغه مردى دانشمند و اديب و مورّخ بود و به علوم عمدهء روزگار و از جمله گياه‌شناسى و رياضى و هيئت و دانشهاى دينى و نيز كارهاى ديوانى آشنايى تام داشت . ترقى واقعى خواجه از مرتبت اوّليه پزشك و جليس